میراثی که دیگرمیراث نیست

به گزارش خبرگزاری صداوسیما، دل به جاده می سپاری و میخواهی از شهر خارج شوی تا بیرون از هیاهوی شهر، روزی را در دل طبیعت و تاریخ بگذرانی . از بابل به سمت جاده قدیم آمل میخواهم حرکت کنم که درخروجی شهربه پل معروفی می رسم . پل محمدحسن خان یادگاری 300 ساله که از ظاهرش پیداست حال و روز
خوبی ندارد!

از کنار این یادگارتاریخ که می گذرم دیواره شکسته بالای پل و ترکهای بدنه آن، هنوز زخم ترددخودروها و بی توجهی عابران را که تا همین یکسال پیش از آن عبور می کردند با خود یادگار دارد.

شعبانی کارشناس میراث فرهنگی با بیان اینکه در ساخت پل محمدحسن از مصالحی مانند گچ و بتن، آهک و تخم مرغ استفاده شده است می گوید: در طول سالهای گذشته طرحهایی برای مرمت این اثر اجرا شد اما ادامه تردد خودروها و عابران از این پل، سبب بی اثر ماندن طرحها شده است.

درباره علت استفاده از آهک و تخم مرغ پرسیدم که گفت: سفیده تخم مرغ در ترکیب با آهک یکی از مستحکم ترین مصالح را تولید میکند که معماران آن دوره با پی بردن به آن توانستند اثری به ماندگاری پل محمدحسن خان بسازند.

میراث فرهنگی درحال نابودی

شعبانی همچنین درباره اوضاع نابسامان نگهداری از آثارمیراث فرهنگی مازندران می گوید: بیش از  770 اثر ملی ثبت شده در استان داریم که به علت کمبود اعتبار و نیروی حفاظتی، بسیاری از این آثار در حال تخریب و نابودی هستند.

یک دوستدار میراث فرهنگی هم از درمعرض تخریب بودن نیمی از آثار تاریخی مازندران ابراز نگرانی کرد.کریمی می گوید: به عنوان نمونه درشهر امیرکـَلا با آن‌ که دارای پیشینه سه هزار ساله تاریخی و چهارصد ساله مکتوب مانند دیوان امیر

پازواری زادگاه امیرالشعرای عجم است، کمتر از 10 خانه تاریخی در آن باقی نمانده است که اوضاع مناسبی هم ندارند. همچنین خانه پدری پروفسور نوری، بزرگترین جراح ارولوژی جهان که مربوط به میانه قاجاراست به صورت نیمه ویران رها شده است، در صورتی که می‌توان آن را به یک مرکز فرهنگی و یا موزه پزشکی دگرگون کرد.

دبیرکل انجمن مردم نهاد جوانان سپید پارس که در مراقبت از آثار میراث فرهنگی فعالیت دارد می گوید: بازدید از سقانفار کیجا تکیه قاجاری دارای ثبت ملی که یکی از پر نقش و نگارترین سقانفارهای ایران، نقوش میترایی و اسطوره ای بسیار دارد، برای بسیاری از مردم امکان پذیر نیست و ساختمان شهربانی پهلوی ثبت ملی شده نیزهمچنان کاربری اداری دارد.

صادقی افزود: در آمل نیز وضعیت آثار تاریخی بهتر نیست زیرا در حفاظتی غیرکارشناسی، آتشکده آمل با ثبت ملی ومتعلق به سده نهم را به بهانه مرمت و نگهداری، فضای داخلی را گچ کاری کرده و از آجرهای سوراخ دار امروزی بجای آجرهای خشتی و بجای ملات گچ و ساروج از سیمان برای مرمت بنا استفاده کرده است.

وی وضعیت بقعه ناصرالحق ثبت ملی شده متعلق به سده نهم را بدتر از دیگر بناهی تاریخی دانست وگفت: گنبد آجری آن را با سیمان پوشانده و درون بقعه با سقف کاذب تعبیه کرده و گچکاری کرده‌اند و برای زیبایی و نماکاری از آجرهای سوراخ دار و سنگ گرانیت در بدنه بنا استفاده شده است.

رحمانی از کارشناسان میراث فرهنگی مازندران هم می گوید: غارقلعه اسپهبد خورشید متعلق به پیش از اسلام ثبت ملی شده که قابلیت جهانی شدن را به دلیل منظر و ساختار طبیعی، فرهنگی، میراث معنوی و تاریخی و سازه‌ای دارد اما هر روز ویرانی و تخریب آن بیشتر می شود زیرا خاکبرداری بی ‌رویه از بستر این کوه همراه با فعالیتهای گسترده معادن از سویی و تعیین و اجرایی نشدن حریم آن از سوی دیگر باعث تخریب شتابزده بزرگترین طاق طبیعی آهکی جهان شده است.

وضعیت آثار تاریخی بهشهر نیز نابسامان است، از نحوه نگهداری آثار سنگی کشف شده در گوهر تپه که تنها سایت موزه شمال کشور گرفته تا وضعیت نابسامان و دردناک غارهای هوتو، کمربند و باغ ایرانی ثبت جهانی شده و بنای عباس آباد بهشهر و چشمه عمارت، همگی نشان از آسان انگاری و دلسوز نبودن برخی از مسئولین درباره پیشینه تاریخی، فرهنگی و وضعیت زیست بوم درمازندران دارد.

مسئولان چه می گویند؟

در پیگیری این موضوع، مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران کمبود شدید اعتبار، نیروی حفاظت و کارشناسان مرمت را مهمترین دلایل این چالشها برشمرد و گفت: ۳۴۵ باب بنای تاریخی و فرهنگی استان در صورت تخصیص اعتبار مرمت می‌شوند.

فرزانه با بیان اینکه از سال ۹۲ تاکنون ۱۲۰ اثر تاریخی و فرهنگی استان با ۹۰ میلیارد ریال اعتبار مرمت شد، افزود: بسیاری از این بنا‌های تاریخی به دلیل مصالح چوبی، خشتی و کاهگلی و یا قرارگیری در ارتفاعات و شرایط سخت آب و هوایی هر ساله نیازمند مرمت هستند و این درحالیست که شرایط آب و هوایی مانند طوفان‌ها و رطوبت زیادهوای استان سبب می‌شود تا بنا‌های تاریخی این استان بیشتر در خطر نابودی قرار بگیرند. ضمن اینکه به دلیل ثبت نبودن 70 درصد
آثار تاریخی استان در فهرست آثار ملی ، ردیف بودجه دولتی برای ترمیم این آثار وجود ندارد که همین موضوع سبب تسریع در تخریب این آثار شده است.

وی همچنین گفت که مالکیت فقط ۲۰ اثر تاریخی ثبتی مازندران در اختیار اداره کل میراث فرهنگی قرار دارد و مالکان بقیه آثار تاریخی بخش خصوصی و یا ادارات دولتی هستند که نگهداری و مرمت از این آثار را پیچیده تر میکند.

محمدی کارشناس ارشد حقوق درباره قوانین مربوط به این اماکن می گوید: براساس مواد ۵۵۸ تا  569 از قانون مجازات های اسلامی، تعزیرات و مجازات های بازدارنده، تخریب آثار تاریخی جرم محسوب می شود و مرتکب مشمول مجازات های قانونی خواهد شد و مرمت و بازسازی اثر صرفا با تایید و نظارت این سازمان ممکن خواهد بود.

فرزانه مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری مازندران هم با استناد به این قانون می گوید: این اداره کل قصد خرید و مالکیت آثار تاریخی ثبت شده ای را که در اختیار بخش خصوصی و ادارات دولتی است، ندارد اما وارد آمدن هرگونه خسارت به این بناها را از راه قانونی پیگیری خواهد کرد.

گفته های مسئولان و کارشناسان و وضعیت آثار، همچنان مرا روی پل محمدحسن خان متوقف کرده است. این پل و صدها اثر میراث فرهنگی دیگر از دل تاریخ آمدند تا ما را با گذشته پیوند دهند و راه آینده را بیابیم اما حال ناخوش این آثار شاید تاریخ را در همینجا متوقف کند تا آیندگان پلی به گذشته نیابند!